Na parapecie czeka rozsada pomidorów, a w prognozie pojawia się chłodna noc. Zimni ogrodnicy to Pankracy, Serwacy i Bonifacy, a po nich wypada zimna Zośka, choć same imieniny nie wyznaczają pewnej daty końca przymrozków.

Imieniny wyznaczają ludowy termin, nie gwarancję ciepła
- 12 maja przypada Pankracy, 13 maja Serwacy, a 14 maja Bonifacy.
- 15 maja to zimna Zośka, czyli Zofia.
- Daty są orientacyjne: przymrozek może wystąpić wcześniej lub później.
- Rozsada ciepłolubna wymaga ochrony, jeśli prognoza zapowiada spadek temperatury poniżej zera.
Pankracy, Serwacy i Bonifacy mają osobne daty
Gdy mówi się o zimnych ogrodnikach, chodzi o trzy majowe imiona: Pankracego, Serwacego i Bonifacego. Każde przypada kolejno w innym dniu, dlatego nazwa obejmuje krótki okres, a nie pojedynczą noc.
| Data | Imię | Nazwa zwyczajowa |
|---|---|---|
| 12 maja | Pankracy | Pierwszy z zimnych ogrodników |
| 13 maja | Serwacy | Drugi z zimnych ogrodników |
| 14 maja | Bonifacy | Trzeci z zimnych ogrodników |
| 15 maja | Zofia | Zimna Zośka |
W opracowaniu Słownika stereotypów i symboli ludowych UMCS te cztery postacie występują jako „zimni święci”. W mowie potocznej rozróżnienie jest proste: trzej ogrodnicy to dni od 12 do 14 maja, a Zośka zamyka ten ludowy okres 15 maja.
Majowe imieniny nie przewidują terminu przymrozku
Ciepły dzień 15 maja nie daje gwarancji, że noc będzie bezpieczna dla roślin. Z kolei chłodna noc może przyjść przed tym terminem, więc kalendarz ludowy traktuj jako przypomnienie o ryzyku, a nie prognozę pogody.
Dobrym sprawdzianem tej różnicy są pomiary z minionego sezonu. Według charakterystyki klimatu Polski IMGW za maj 2025 roku najniższe temperatury na stacjach synoptycznych wystąpiły między innymi 6 i 9 maja, a chłodne okresy pojawiały się też 16 i 23 maja. Chłód nie zamknął się więc w dniach patronów i wrócił po zimnej Zośce.
Uważam, że ludowe daty najlepiej sprawdzają się jako sygnał, by uważniej obserwować nocne prognozy. O tym, czy osłaniać grządki, powinien decydować lokalny pomiar i prognoza dla najbliższej nocy, nie samo imię w kalendarzu.
Przygruntowy mróz może ominąć wskazanie na wysokości 2 metrów
Termometr przy oknie może pokazywać temperaturę powyżej zera, a przy ziemi warunki będą już inne. Serwis Agrometeo IMGW rozróżnia przymrozek przygruntowy, gdy przy powierzchni gruntu temperatura spada poniżej zera, choć na wysokości 2 metrów pozostaje dodatnia.
To dlatego jedna prognozowana wartość nie opisuje w pełni warunków przy niskich grządkach, w zagłębieniu terenu czy na balkonie. Jeśli masz wrażliwą rozsadę, sprawdź prognozę dla swojej miejscowości i obserwuj temperaturę możliwie blisko roślin.
| Sytuacja | Możliwa przyczyna lub skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Prognoza zapowiada temperaturę przy ziemi poniżej 0°C | Liście i kwiaty przy gruncie mogą ucierpieć nawet wtedy, gdy wyżej jest cieplej | Osłoń rośliny na noc i zdejmij okrycie po ustąpieniu ryzyka |
| Rośliny stoją w zagłębieniu terenu | Chłodne powietrze może gromadzić się nisko | Traktuj takie miejsce ostrożniej niż podwyższoną, osłoniętą grządkę |
| Po 15 maja zapowiadana jest chłodna noc | Data Zośki nie wyklucza późniejszego przymrozku | Postępuj według prognozy, a nie kalendarzowej granicy |
Rozsada pomidorów i kwitnące krzewy wymagają innej ostrożności
Pod wspólnym hasłem „ochrona ogrodu” kryją się różne sytuacje. Wysadzona rozsada pomidorów i młode rośliny ciepłolubne są narażone na uszkodzenia podczas chłodnej nocy, a kwitnące drzewa owocowe mogą ucierpieć na kwiatach, zanim pojawią się zawiązki owoców.
- Rozsada pomidorów, papryki i ogórków: jeśli nocna prognoza przewiduje mróz, wstrzymaj wysadzanie albo okryj rośliny.
- Kwiaty drzew owocowych: śledź temperaturę w sadzie, bo ich położenie i faza kwitnienia wpływają na narażenie na chłód.
- Rośliny w donicach: na chłodną noc przenieś je pod osłonę, jeśli możesz zrobić to bez uszkadzania pędów.
Nie ma jednej daty, po której każda roślina i każde miejsce stają się odporne na zimno. Przy planowaniu prac kieruj się zarówno gatunkiem, jak i warunkami na konkretnej działce; w chłodnym zagłębieniu rozsada może potrzebować ochrony dłużej niż w osłoniętym, słonecznym miejscu.
Kalendarz przypomina, a prognoza rozstrzyga
Imiona łatwo zapamiętać: Pankracy, Serwacy, Bonifacy, a potem Zofia. Ich daty są użyteczną granicą orientacyjną, ale ostatnie słowo należy do temperatury w miejscu, w którym rosną rośliny.
Jeśli przed chłodną nocą możesz wykonać tylko jedną rzecz, osłoń najmłodszą i najbardziej wrażliwą rozsadę. Po ustąpieniu ryzyka zdejmij okrycie, by rośliny miały dostęp do światła i powietrza.
